Ob Baqqalaa Garbaa Hiikame

(Oromedia, 31 Bitootessa 2015) Ob Baqqalaa Garbaa Bitootessa 30, bara 2015 hidhaa hiikamuun gabaafame.

imagesMaddeen keenya Finfinnee irraa akka nuuf gabaasanitti, Ob Baqqalaan murtii dabaa mootummaa Itoophiyaa irraa itti darbe fixanii bahan.

Ob Baqqalaan miseensa paartii karaa nagaa biyya keessa sochooú, Warraaqsa Federaalistii Dimokiraatawaa Oromoo taánis, mootummaan Wayyaanee garuu miseensa ABO ti, jechuun akka hidhe beekamaadha.

Abbaa ijjoollee afurii kan taán Ob Baqqalaa Garbaa waggaa saddeetiif akka hidhamu dhaddechi Itoophiyaa Muddee 11, 2012 itti murteesse. Yeroo sanatti akka murtiin laafuuf dhiifama akka gaafatu gaafatamnii diduu fi waan hojjatanitti akka hin gaabbine ibsachuun isaanii kan yaadatamu.

Akka sirnaa fi seera biyyattiitti Ob Baqqalaan hidhaa isaanii harka sadii erga fixanii cabsaa seeraatiin hiikamuu qabu turan.

Haataúutii, loogii sanyummaa fi sabummaatiin haga yoonaatti hidhaa keessa turruun isanaii kan beekamu.

Ob Baqqalaan Yunvarsitii Finfinneetti barsiisaa Afaanii ti.

Ob Baqqalaa Garbaa fi Ob Olbaanaa Leellisaa Hagayya  27, 2011 humnoota tikaa mootummaa Itoophiyaatiin hidhaman.

Seenaa Jaal Abdiisaa Hayilee (1986-2015)

11046806_1590100687942813_2322174843306110075_nJaal Bunguli (Abdiisaa) Hayilee abbaa isaa obboo Hayilee Dagabaasaa Camadaa fi haadha isaa Aaddee Muluu Daammanaa irraa Caamsaa 14/1986 A.L .O. ti Godina Shawaa Lixaa Aanaa Jibaat ganda Gaamoo Hadaadiitti dhalate. Yeroo umuriin isaa barnootaaf gahutti, barnoota isaa sadarkaa 1ffaa achuma aanaa Jibaat mana barumsaa iichaa hadaadiitti xumure. Barnoota isaa sadarkaa 2ffaa mana barumsaa shanan sadarkaa lammaffaatti barachuun qormaata biyyoolessaa(kutaa 10ffaa) qabxii giddugaleessaa galmeessissuun gara kolleejjii teknikaa fi oggummaa Ambootti ogummaa seeraa barachuu eegale. Ogummaa seeraa baratee osoo jiruu carraa hojii waan hin arganneef ogummaa dhuunfaa isaa hojii ijaarsaa garaa garaatiin biyyoota adda addaa deemee  hojjachuu eegale. 

Jaal Abdiisaan nama qajeelaa dhaabbii fi ilaalchi isaa namatti tolu ture. Hawaasa naannoo isaa biratti taphataa kubbaa milaa cimaafi farda gulufuun beekama. Jaal Bunguli (Abdiisaa) bara 2014 yeroo ummanni Oromoo daangaa lafa Oromiyaa falmatu mirga saba isaatiif nama of kennee falmaa turee dha. Sababa kanaanis hiriira seeraan alaa gaggeesite; jeequmsaaf ummata kakaafte jedhamee yeroo dheeraaf hordofamaa ture. Innis hordoffiin itti hammaannaan bakka jireenyaa jijjirachuun  jiraataa ture.

Yeroo keessa  haalli tasgabbaa’eera jedhee Ayyaana Irreechaa kan magaalaa Bishooftuutti kabajamuu kabajee gara maatiisaatti galuuf osoo deemaa jiru, osoo maatii isaa bira hingahiin magaalaa Shanan ganda 01 tti gafaa guyyaa  05/10/2014  to’annaa poolisii jala oole. Poolisiin toánnaa jala isa oolches  guyyaa lamaaf achuma magaalaa Shanan waajjira poolisii tursuun guyyaaa torba booda gara waajjira qajeelcha poolisii G/Sh/Lixaa Ambootti dabarse. Achittis qorannaa guddaa erga irratti raawwatanii booda gara mana sirreessaa Ambootti dabarsuun hiriyyoota isaa otuu mirga saba isaaniif falmanii diina harka buánitti makame.

Jaal Abdiisaan yeroo qorannoo poolisii jala turetti hedduu reebamaa ture. Qaamni isaa hedduu miidhamee ture. Yeroo heddduu kan mana hidhaa keessatti dubbataa tures,  waaée miidhamuu isa aotuu hin taane akkamiin akka sabni Oromoo bilisummaa isaa deebifatee goonfatu akn ibsu ture. Yeroo mara kan inni dubbatu, “diinni kan hidhu qaama keenya malee yaada keenya miti; yeroo amra waa’ee bilisummaa keenyaa yaaduu dhiisuu hin qabnu,” jedhaa ture. Waa’ee reebichaa fi hiraarsaa  yeroo dubbatus, “namni bilisummaa barbaadu reebicha himatuu hin qabu; gatiin bilisummaa olaanaa dha,” jechaa akka ture hiriyyoonni isaa ragaa bahu.

Reebichi Jaal Abdiisaa irra gahe garuu oolee bulee isa miidhuu hin dhiifne. Yeroo hedduu gara mana yaalaa akak geessan iyyatus, manni yaalaa deebii kennuufii dide. Erga inni miidhamee du’a jala gahee booda garuu,  gaafa guyyaa 14/03/2015 gara hospitaala Ambootti geeffame. Yeroo geeffame sanatti hedduu hubamee waan tureef akka irraa hin hafne ni beekama ture. Namoota isa gaafachaa turanittis akka dhibee gidiraa irraa itti dhufe irraa hin fayyine itti himaa ture. Keessayyuu, kaayyoo haqaaf falmuun itti fufuu akka qabu dubbataa ture. “Mootummaa gabroofataan nama ofitti amanu hin jaalatu;  motummaanni Habashaas sabni keenya akka doofaa taée hafu barbaadu. Kan dide immoo kaan biyyaa ari’uun akka baqataa taú godhan; kaan immoo qabanii mana hidhaatti gidirsuun achuman ajjeessan. Kun har’a miti, kan eegale. Kaleessas nurra ture; har’a illee kunoo aadaa ta’ee nu nyaachaa jira.  Sabni keenya qabsoo isaa itti fufuu malee fala biraa hin qabu,” jechaa ture.

Abdiisaan dhibee gidiraa irraa itti dhufe irraa otuu hin dandamatiin akkuma kaateenaan hidhametti  gaafa guyyaa 17/03/2015 osoo beellama mana murtiitti deddeebi’u hin xumuratiin, murtee dabaa gaaffii  bilisummaa isaatiif isatti kannameef ture otuu hin  argatiin lubbuun isaa ganama keessaa sa’a 6:00 irratti bakka haati manaan isaa hin jirretti maatii isaa harkatti umurii 29 tti biyya lafaa irraa boqote.

Gootichi Oromoo, Jaal Abdiisaan (Bunguliin) yeroo lubbuun keessaa bahuuf jirtutti akkas jedhee barattota Oromoofi ummata Oromoo maraaf dhaamsaa dabarse.

“Yaa ummata Oromoo! Yaa hiriyoottan koo fi yaa firoottan qabsoo bilisumma Oromoo!  Duuti koo, du’a goota Oromoo kan obboo H/Gammadaa, kaadhimamaa Engineer Gaaddisaa Hirphasaa fi kan gootota Oromoo biroo waliin wal fakkaata. Ani kanin hidhameef, kanin ajjeeffameefis waanan,  ‘lafti Oromiyaa hintaatu kan alagaa!’ jedheef. Akkasumas,  waanin Oromumma kootti booneef duá kanaaf na kaadhiman malee yakka hojjadhee miti.”

Abbaan isaa obboo Hayilee Dagabaasaa haala du’a ilma isaanii haala nama gaddisisuun ergaa dabarfatan;

“Yaa ilmaan Oromoo ilmikoo hatee ykn nama reebee, ajjeessee miti kan biyya isaa irratti hidhame; lafti ilmaan Oromoo maaf ciccirama jedheeti kan falme, maal godhu garuu ilma koo miti kan karaa baase;  duuti ilmaan Oromoo walfakkaataa dha. Warri kaan reeffa ilmaan isaanii hin argiin jiran. An garuu reenfaa ilma kootii, kaatenaan hidhamee jiru argadheen jira.” jedhan.

Barruu yaadannoo isaa irraa dhaamsi argames ejjannoo dhugaa inni qabu kan ibsuu dha.

“Duuti ilmaan Oromoo amma du’a sareellee dhageettii dhabaa jira. Ani qabeenyaa keenyaafin hidhame; reebame; yoon asitti dué illee kaayyoo saba kootiifan wareegame. Namuu irra deddeebi’ee hidhii xuuxuun waa akka hin finne beekuu qabna. Kan nu baasu kaayyoo goototi keenya irratti wareegaman jabeessinee galmaan ga’uu qofaa dha; imaanaa kun kan tokkoon tokkoon  Oromooti.”

Har’a Jaal Abdiisaan nu waliin hin jiru. Kaayyoon inni wareegameef immoo amma illee galii isaa hin geenye. Akak galii isaa gahuuf kan hojjatuu qabu dhaloota haaraa imaanaan eeggatuu dha. Yaadannoon Jaal Abdiisaas kanuma mirkaneessa.

“Karaan irra jirru karaa sirrii ti; karaan kun kan jaallen Oromoo itti wareegamaa jiran, karaa qajeelaa fi haqaa ti. Kana waan ta’eef, waan nu itti roorrifamnee itti ajjeeffamnu kana murannoon galmaan gahuun dhaloota keenay irraa eegama. Namuu waadaa kana tiksuu qaba; dhalooti haaraan hojii manee kana hojjatan malee Bilisummaan tola hin dhufu.  Ani gama kootiin, saba guddaa gabrummaa jala jiru kanaaf osoon lubbuu lama qabaadhee kenneefii waanan itti gaabbuiu miti; waanti guddaan dagatamuu hin qabne garuu Oromoo inni hafe gumaa keenya  baasuuf irbuu isaa haaromsuu qaba!” 

Jaal Abdiisaan akka hawwetti fayyee dirree falmaa seenuu hin dandeenye. Garuu, irbuu isaa cabsee ergamtuu diinaa hin taane. Bakka gahe maratti otuu saba isaaf dubbatuu, otuu haqaaa fi dhugaaf falmuu dhibee roorrootiin addunyaa kana irraa darbe; seenaan isaa seenaa qabsaa’ota Oromoo keessatti hallu kabajaan barreeffamee dhalootaa dhalootatti dubbifamuun immoo mirkana. Jaal Abdiisaan, abbaa ilma tokkoo yoo ta’u,  bakka haati manaa isaa hinjirretti qobaa isaa ilma isaa guddisuuf nama dhama’aa tureedha.

Galmi Aaadaa Oromiyaa Finfinneetti ijaarame eebbifame

(Updated: Oromedia, 26 Biteetossa 2015) Galmi Aaadaa Oromiyaa Finfinneetti ijaarame har’a eebbifame.

OromoCulturalCenter20152Galmi Aadaa Oromiyaa Magaalaa Finfinneetti baasii Birrii miliyoona 200 caaluun jaarame kun olola sirna OPDOf oolaa jira jedhamee qeeqameera.

Galmi Aadaa Oromiyaa kun lafa kaaree meetira kuma 40 irratti ijaarame.

Akka odeessa nu gaheetti,  Galmi Aadaa kun hambaawwan seenaafi aadaa Ummata Oromoo walitti qabuufi iddoo qorannoo ta’uun shoora kan gumaachuudha jedhameera.

Galmi kun kutaawwan adda addaa kan qabu yammuu ta’u mana kitaabaa sadarkaansaa eegameefi aadaafi seenaa Saba Oromoo qorachuuf gargaaru qaba.

Akka gabaasaan keenya odeessa dabalataa nuuf ergetti, sirni eebba Wiirtuu Aadaa Oromoo kun haala miidhaagaa fi bareedaatiin kabajame.

Sirna eebbaa wiirtuu kana irratti qaamoleen hawaasaa gara garaa godinaalee Oromiyaafi magaalaa Finfinneetii walitti baba’an argamaniiru.

Sirna eebbaa kana irratti agarsiifni adda addaa  Oromiyaa bal’oo fi guddoo ibsan godinaalee Baalee, Kamisee, Jimmaa, Boranaa,Iluu Abbaa Booraa, Karrayyuu, Wallaggaa, Arsii, Gujii, Harargee fi Shawaa keessaa akka dhiyaatan hubatameera.

Galmi kun hawwata Tuursiitootaa ta’uurra darbee faayidaawwaan gara garaa akka kennu abdatama.

 

 

This slideshow requires JavaScript.


 


 

 

Eebbi Wiirtuu Aadaa Oromiyaa fi Siidaan wareegamtoota Calanqoo Dhiyaate

(Oromedia, Finfinnee, 18 Bitootessa 2014) Biiroon Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa Wiirtuu Aadaa Oromiyaa fi Siidaa wareegamtoota calanqootti ijaarsise dhiyeenyatti eebbisiisa.

Wiirtuu Aadaa OromiyaaGabaasaan keenya Finfinnee irraa akka ibsetti, Biiroon kun kana kan beeksise ayyaana waggaa 25ffaa hundeeffama OPDO sababeeffachuun.

Hogganaan biirichaa kan dhiyeenya muudaman, Obbo Geetuu Wayyeessoo akka ibsanitti, ‘Wiirtuun Aadaa Oromiyaa’ Finfinnee naannoo Addabaabaayii Masqalaatti lafa karee meetirii  kuma afurtama (40,000) irratti baasii Birrii Miliyoona 311’n ijaaramaa jira.

Akka ibsa kanaatti wiirtichi baatii kana gara dhumaa keessa eebbifama.

Siidaa-Yaadannoo-Calanqoo-Calii-2014_6Haaluma wal-fakkaatuun baasii Birrii Miliyoona 34’iin Calanqootti kan ijaarame Siidaan wareegamtootaa torban dhuftu akka eebbifamu biiruchi beeksiseera.

Siidaan wareegamtootaa kun cunqursaa Saba Oromoorra qaqqabe yaadachuuf  kan ijaarame.

Akka hogganichi ibsanitti, kana malees kaayyoon siidichaa badii seenaa darbe yaadachiisuun akka hindabalame barsiisuu fi  dhaloota guddina  seenaa fi duudhaa Oromoo irratti  itti-fufsiisuudha.

Siidaa kana giddu-gala qoo’annoo fi qorannoo gochuun dargaggoon labata ammaa seenaa darbe irraa akka baratan kan dandeessisu ta’uunis ibsameera.

Irreechaan Arfaasaa Dhorkame

(Oromedia, 17 Bitootessa 2015) Ayyaanni Irreechaa Tulluu Zuqaalaa irratti akka hin kabajamne dhorkame.

Gabaasaan keenya Bishooftuu irraa akka ibsetti, ayyaana Irreecha Arfaasaa kabajuuf hojiin gaggeeffamaa ture ajaja mootummaatiin akka dhaabbatu taée jira.

Irreechaa Arfaasaa (FILE)

Odeessi kun dabalee akka ibsetti, duraan Ayyaana kana kabajuuf Waajjirri Aadaa fi Tuurizimii Oromiyaa sagantaa baafatee ture.

Garuu, dhiibbaa fi duula garee aadaa Oromoo hin jaalanne irraa dhiyaateen dhimmi kun akka dhaabbatuu fi ugguramu godhamee jira.

Ayyaanni Irreechaa sabni Oromoo ittiin beekamu Tulluu Zuqaalaa irratti kabajuuf abbootiin Gadaafi biiroon aadaafi tuuriizmii Oromiyaa hojjachaa turuun isaanii kan beekamuu dha.

Garuu, ajaja mootummaa Itoophiyaa irraa kennameen Abbootiin Gadaa fi biiroon aadaafi tuuriizmii Oromiyaa dhimmi ayyaanichaa haalanii ibsa akka kennan godhameera.

Dhiyeenya kanas gaggeessaan dhimmoota koomunikeeshinii biiroo aadaafi tuuriizmii Oromiyaa obbo Zawuduu Maammoofi abbaa Gadaa Bayyanaa Sanbatoo ajaja mootummaa irraa kenname kana bifa biraatiin ibsaniiru.

Ibsa isaanii keessattis, oduun ayyaanni Irreechaa Tulluu Zuqaalaatti kabajamuuf jedhamee afarfamaa ture bu’ura kan hin qabneefi jette jettee dharaa akka ta’e himan.

Obo Zawuduun qaanii tokko malee ajaja mootummaa fudhatanii, sagantaa biirichi qabatee ture, “oduu jettee jetete dha,” jechuun isaa hedduu saalpfachiisaa taúu madden keenya dabalnii ibsniiru.

Abbaa Gadaa Bayyana Sanbatoos haaluma wlfakkaatuun “dhimmi kun sadarkaa waldaa abbootii Gadaatiin kan hin beekamne dha,”jechuun ajaja mootummaa itti hime dabarsanii jiru.

Ayyaanni Irreechaa Arfaasaa ayyaana waggaa keessatti siá tokko yeroo bonni dhumee ganni dhufu, Tulluu irratti kabajamu ta’un beekamaadha.

Rifeensa Gogaa Oromoo Irraa Haaduun Itti Fufe

(Oromedia, Buusaa, 13 Bitootess 2014) Dargaggoon Oromoo gaaffii mirgaa gaafate reebame; rifeensi isaas gogaatti haadame.

gammachuu-waaqo2015_2Gabaasana keenya akak ijaan argitoota wabeeffatee ibsetti, dargaggoo Galataa (Tamasgeen) Waaqoo  qabamee kan hidhame Bitootessa 11, bara 2015 ture.

Dargagoon kun kan hidhame Godina Shaggar Kibba Lixaa ona Daawoo magaala Buusaa keessatti sababa “gaaffii mirgaa kaftan,” jedhuun ta’uun beekameera.

Akka namooti ijaan argan nuuf himanitti dargaggoon kun poolisootaa fi kaabinootaan ari’amee erga qabamee booda sadafii qawween garmalee tumameera.

“Poolisoonnii fi dabballoonni Wayyaanee qabanii erga lafa irra harkisuun reebicha humnaa ol irraan gahanii booda fuudhanii gara mana hidhaa aanichaatti geessan,” kan jedhan jiraataan magaalaa Buusaa maqaan isaanii akka hin himamne barbaadan tokko, dargagoon kun erga hidhamee booda illee akka gidiraan guddaa irra gahe dhagayuu isanii dubbatan.

Kana malees Dargaggoo Galataa Bitootessa 11, 2015 erga reebanii hidhanii booda rifeensa gogaa irraa haadun fi mana kophaatti galchuun harkaa fi miilla muka dhaabbatutti hidhuun reeba kan jiran taúu Oduun Qeerroo Bilisummaa addeesse jira.

Akka madda Oduu kanaatti dargagoon kun erga hidhamee haga amma hidhan irraa hin hiikkamne.

Daraggoon kun erga hidhamee kaasee maatiis taée abukaatoo seeraa argatee akka hin jirre illee beekameera.

Oromoon erga garbummaa jalatti kufanii kaasanii, yeroo addaddaatti waan mirga isaaniif falmaniif rifeensa gogaa irraa haadamaa turan.

Bara 1990moota keessas  Artistiin Oromoo beekamtuu, Ilfinash Qannoo, waan mirga saba ishiitiif sirbitee fi mormiteef rifeensa ishii gogaa isaa haadamte.

Namoonni 20n Balaa Konkolaataan Dhuman

(Oromedia, 13 Bitootessa 2014) Balaan otobusii Finfineedhaa gara Dambii Doolloo imalaa tureerra ga’e lubbuu Namoota 20 galaafateera.

Suuraa_nAkka gabaasaan keenay ibsetti, Otobusichi Bitootessa 12, bara 2015 ganama namoota 68 yaabbachiisee Finfinneedhaa ka’ee gara Dambii Doollootti  imlaa ture.

Balaa kanaan namoonni 12 battalatti dhuman; saddeet immoo otuu gara mana yaalaatti geeffamaa jiranii du’an;  48 ammoo haala ol’aanaadhaan akka miidhaman himameera.

Namoonni balaa kanaan miidhamanii lubbuudhaan baraaraman gara Hospitaala Amboofi Finfinneetti akka ergaman poolisiin beekssieera.

Otobusichi kiloomeetira 194 erga imalee booda godina shawaa lixaa aanaa Calliyaa ganda Raachoo iddoo Massaalamiyaa jedhamu wayita ga’u balaa kanaaf saaxilame.

Sababiin balaa kanaa qulqullaa’aa akka jiru ajajaan poolisii aanichaa komaandar Kabbada Dabirsaa gabaasaa keenyaaf himaniiru.

LIIBAN WAATAA

Fayyisoo Badhaasootiin

Liiban Waataa abbaa gadaa Booranaa keessaa nama tokko. Bara 1776-1784 keessa abbaa gadaa ture. Liiban Waataa Boorana keessatti nama akka hamaa qarummaan beekkamu. Booranni jechaa isaa keessatti akkana jedha;

Jagna akka Diidoo Gaawwolee

Raaga akka Areeroo Booseroo

Qaroo akka Liiban Waataa

Dubartii keessaa ta akka Gatoo Saaqqoo

Farda keessaa farda akka Bororoo Walee waaccuu takkaahuu hindhalanne jedha.

Liiban qarooma, obsa, naasuu hiyyeessaa qabuunii fi jaalala inni nagayaaf qabuun beekama.

odaaLiiban waataa bulchiinsi bara gadaa isaa ka addaa ture. Haalli sunis abbaa gadaa beekkamaa akka ta’u isa taasise.Liiban ganna gadaa isaa keessatti gosoota ollaa qubatan birattillee haalaan beekamaa ture. Gumii gaayoota bara gadaa isaa keessatti deemsifamte keessattillee gosoonni ollaa jiran akka hirmaatan taasise. Liiban nama rakkataan manatti itti dhufu osoo hintaane, nama ufumaa rakkataa barbaadee itti dhaqu ture. ”Dhibaaf fi ballinni gosaa manatti natti hindhuftu, anatu manatti itti dhaqa malee” jedha Liiban Waataa bara gadaa isaa. Hujiinillee jechuma isaa kana mirkaneessaa ture.

Liiban Makkaloota isaa qabatuudhaan gosa keessa nagaya gaaffiif bobba’uudhaan jiruu gosaa laalaa ture. Kana keessaa gaammee hiyyeettii (ujoollee abbaaf haadha hinqabne), hiyyeessa, hiyyeettii, jaarsaafi jaartii nama hinqabneef rakkattuu—-ollaa deemee maratti xiyyeeffannoo itti kennee rakkoon isaanii akka furattu godha ture. Dura rakkataa yoo argee booda dheeda walitti koree wal-dhageessisuudhaan rakkataa gargaarsa guursisa, hiyyeessa rakkoo fura. Liiban

gaammee hiyyeettii xiyyeeffannoo guddaa kennaaf ture. Haalaan haasofsiisee achii ammo gargaarsa guurameef ammoo aanaa itti godheefii seera aanaan sun itti horatu itti miidhaassa ture. Haala kanaan Liiban qolleen osoo manatti itti hindhufin ufumaa manatti itti dhaqee waliin dubbatee rakkoo furaaf ture. Haala kanaan rakkataa bira dhaabbatuun hiyyummaa biyya keessaa balleessa ture.

Gadaan Liiban Waataa keessa bara tokko safarti imaltuu Booranaa shan ajjeefte. Sanbooda haaloo baafachuuf Boorannillee ka’e. Liiban garuu nidide. Gosti akka isaan ala harka itti hinlufne jedhee ufii isaatii daangaa irratti qubate. Haala kanaan osoo jiraatan mootiin Saffaraa ammo nagaya Boorana biraa barbaada jedhee gaala kudhan gooloo fe’ee ka’e. Gosti isaa dhoogitullee nidide, Boorana bira nagaya deemee barbaada jedhee. Sanuu Boorana keessaa duraan akka Liibanitti bayu dhageennaan ”Liibanitti baanaan duuti hinjirtu” jedhee itti qajeele.

Haga deeme deemee lafa Booranaatti yoo bahu akka gara qe’ee Liibanitti deemaa jiru himate. Saffara ta’uullee argan nama gara qe’ee namaatti deemu miidhaa irraan geessuun aadaa waan hintaaneef garuma qe’ee inni itti deemuutti qajeelchan.

Qe’ee Liibanitti yoo dhiyaatu tuuta gaaddisa teettee saddiiqa  taphatuargee itti gore. Tuuttillee Saffara deemtu fagootti argitee osoma ajaa’ibsiifattu biraan bayan. Ijallee itti diimeffannaan Liiban mee laanaa jedhee akka obsan taasise. Tana keessa Safartichi itti dhiyaatee nagaya gaafate. Nagaya isaa Liiban maleeka jalaa qabe hinjiru ture. Liiban garam akka deemaa jiran yoo gaafatu gara Liiban waataa akka deemaa jiran  himanii qe’ee isaa gaafatan. Liibanillee olla isaa itti akeekee, Liiban illee isa ta’uu itti hime. Safartichi gara olla Liibanii deemuudhaan balbala isaatti gaala isaa hiikkate. Liibanillee gara qe’ee isaa galee Tiyyaa waamee (Tiyyaan haadha manaa Liibaniiti) akka keessummaa aana kennitu itti hime. Ujoolleellee waame barcumaa keessummaa akka kennitu gaafate. Martuu nididan. Achii Liiban keessummaa maatiin isaallee akka keessumessu didan arginaan ufumaa barcumaallee aananillee kenneef.

Galagala horiin yoo galu Safartichi jibicha Liiban Waataa tokko horaanee ajjeese. Booranni san yoo argu ka duraanuu gubataniiwaan ta’an dhaban sababa kanaan haanumalee jedhanii ka’an. Liiban garuu laanuma laanaa jedhee harkatti dide. Akkamitti horii nu ajjeesee caldhifna jedhanii hedduu lolan. Garuu Liiban harkatti didee dhoorge.

Ollaan tokko osoo isaan hindubbisin torbaan bulan. Maatiin Liibaniillee hindubbifne ture. Keesummeessuu jaraallee Liibanimatuadda isaa godheefi. Torbaaniin booda Liibaniin waamee akka galuu fedhu itti himee maaf akka dhufe akka beekuuf akka hinbeenne gaafate. Liiban maaf akka deemu akka hinbeenne itti hime. Nagaya barbaadaaf Boorana bira akka dhufe itti himee gosti isaallee deemsa isaa kana dhoorgitullee inni garuu gosa diduudhaan akka nagaya  barbaadhuuf dhufe itti hime. Ollaa Liibanitti akka namni hinduune waan dhagayeef sanuma abdatee obsa Liibaniillee laaluuf akka dhufe hime. Achii olla akka walitti qabuuf gaafate.

Liiban akkuma Saffartichi gaafateen ollaa walitti qabeef. Achii ollaattillee waanuma Liibanitti hime himee, obsa Liibanii laaluuf akka jibicha isaallee ajjeese itti hime. Gatii isaa ammo akka gaala kudhan kenne beessise. Gooloo kudhanitti ammoo uffataan akka deemu himee, isas akka beesheraaf hindeemneen ibsee ammo gosti akka qoodamtu keene. Dhuma irratti ammo Saffartichi kana dubbate. Liiban ka ollaaf maatiin isaa illee nu dide inni obsaan nu keessummeessee, ka jibicha jalaa ajjeefneefillee osoo homaa hindubbatin caldhise, obsa isaa ammo arginee garuu ammoo muummee obsaa  isaa akka hinargin dubbatee haasaya isaa keessaa baye. Achii guyyama sana qe’ee isaa deeme.

Liiban Waataa haala kanaan ummata bulchaa ture. Seenaa Booranaa keessattillee warra abbaa Gadaa ta’an keessaa beekkamaa tokko. Innis qarummaan bulchuun, hiyyeessaa rifatuun, obsaafi mala inni nagayaan ummata itti horataa tureen beekkama.

 

               Goototni Oromoo Maal Jedhanii?

“Dhiigni koo, dhiiga mirga uummata Oromoo kabajsiisuuf dhangala’u waan ta’eef dhiiga lafatti badde (dhiiga gumaa hin qabne) miti. Hojii an hin hojjetiini sobaan na yakkanii namoota adda bu’aa natti murteessani hunda bakkattii kanatti ummatni Itiyoophiyaa yeroo gabaabaa keessatti akka inni gatii isaanii kennuuf nan amana. Oolee haa bulu malee mirgi uummata Oromoo wallaansoo fi carraaqa ijoollee isaan kabajamuun isaa hin hafu.”

                                       Ajajaa Dhibbaa Maammoo Mazammir

“Mootummaan kun waan kaayyoo keenya balleesse itti fakkaatee ofumaa nu dhiphisa. Yoo kaayyoo keenya ta’e inni akka bofa garaa keessa seenee ti. Yoo garaa alaatti harkisanis ta’e yoo gara keessatti gadi lakkisan firiin isaa tokkichuma. Summiin isaa tamsa’ee jira hoo.”

                                            Obbo Hailamaariyaam Gammadaa

 

Oromooti Garbummaa Didanii 30n Wareegaman; 41 Saamaman

(Oromedia, 4 Bitootessa 2015) Qabsoo Bilisummaa Oromoo dhugoomsuuf waláansoo godhamaa jiru keessatti Oromooti hedduu wareega addaddaa baasaa jiran.

Mallattoo Wareega ImageOdeessi gidduu kana ifa godhame akka saaxiletti, Oromiyaa Kibbaa Godina Gujii keessaa Oromooti 30 garbummaa fudhachuu irra otuu waláansoo godhanii wareega lubbuu baasan.

Akak gabaasaa Sagalee Bilisummaa Oromoo irraa bahe kanaatti Oromooti wareega lubbuu baasan kunneen qubattuu mootummaa Wayyaanee fudhachuu diduudhaan.

Waláansoo bara 1994 haga 2010tti gaggeeffame keessatti Oromooti jajjaboo kunneen wareega lubbuu yoo baasan,  41 immoo waan garbummaa didaniif qabeenya isaanii saamamaniiru.

Gabaasti kun akka addeessutti, Oromoonni wareega lubbuu fi qabeenyaa wareegan kunneen seenaa qabsoo Oromoo keessatti kabajaan yaadatamu.

Jaarraa 18ffaa keessaa eegalee haga yoonaatti Oromooti jajjaboo fi kutatoon waan lubbuu fi qabeenya isaanii Bilisummaa Oromiyaaf wareeganiif eenyummaa fi aadaan Oromoo badii jalaa dandamatee dhaloota haráa bira gahuu dandaé.

Oromoonni amma illee mirga abbaa biyyummaa isaanii dhugoomfachuuf qabsoo maraalessaa gaggeessa jiraachuun isaa kan beekamuudha.

Balína gabaasichaaf: Yakka Oromoo Godina Gujiirratti Raawwatame

ወ/ሮ ሰሎሜና ሁለት የሰማያዊ ፓርቲ ሴት ዕጩዎች በዕጣ ከምርጫ ውድድር ውጪ ሆኑ

-የሰማያዊ ፓርቲ ፕሬዚዳንትም በዕጣ ተሰርዘዋል

ዘንድሮ ለአምስተኛ ጊዜ በሚካሄደው ጠቅላላ ምርጫ ለመወዳደር በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ካሉት 23 የምርጫ ክልሎች መካከል በ18ቱ ከ12 በላይ ዕጩዎች በመመዝገባቸው በዕጣ ተለዩ፡፡

daa427c4e25c879aabf4da8f8dfe700c_L (1)
የቀድሞ የመንግሥት ቃል አቀባይ የነበሩት ወ/ሮ ሰሎሜ ታደሰና የሰማያዊ ፓርቲ ሁለት የሴት ዕጩዎች በዕጣ ከውድድር ውጪ ሆነዋል፡፡ የሰማያዊ ፓርቲ ፕሬዚዳንት ኢንጂነር ይልቃል ጌትነት በዕጣ ከዕጩነት ተሰርዘዋል፡፡

በዚህም መሠረት ሰማያዊ ፓርቲ ፕሬዚዳንቱን ጨምሮ ሌሎች ሁለት ሴት ዕጩዎች ዕጣ ሊወጣላቸው ባለመቻሉ ከምርጫው የተሰረዙ ሲሆን፣ የሰማያዊ ፓርቲ ፕሬዚዳንት ኢንጂነር ይልቃል ይወዳደሩበት የነበረው የምርጫ ክልል በአዲስ ከተማ ክፍለ ከተማ ወረዳ 5 መርካቶ አካባቢ እንደነበር ለሪፖርተር ገልጸዋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪም ፕሬዚዳንቱ አካሄዱን ክፉኛ ተችተውታል፡፡ ‹‹መሠረታዊ የሆነውን ሕገ መንግሥታዊ የዜጎች የመመረጥና የመምረጥ መብት ተጥሷል፤›› በማለት አካሄዱ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይጋጫል በማለት ተቃውመዋል፡፡

በዕጣ የሚባል ነገር በየትኛውም ዓለም የለም ያሉት ፕሬዚዳንቱ፣ ‹‹ከሆነም ሊደረግ የሚገባው የማጣሪያ ምርጫ ይደረግና በማጣሪያ ምርጫው የተሻለ ውጤት ያገኙት መጨረሻ ላይ ለፍፃሜ ወይም ለዋናው ምርጫ ይቀርባሉ እንጂ፣ አንድ ፓርቲ ዕጣ ስላልወጣለት አይወዳደርም ማለት አስገራሚ ነው፤›› በማለት አስረድተዋል፡፡

ምርጫ ቦርድ ይፋዊ በሆነው የፌስቡክ ገጹ ላይ ግን የኢንጂነር ይልቃልን ትችት ‹‹ክሹፍ አመክንዮ ነው›› በማለት ገልጾታል፡፡ ለዚህም እንደማሳያነት የሚያቀርበው የመጀመሪያ ምክንያት ደግሞ፣ ሕጉ አገልገሎት ላይ የዋለው በ1999 ዓ.ም. መሆኑን ነው፡፡ ሰማያዊንም ሆነ ሌሎች አዳዲስ ፓርቲዎችን ለመጉዳት የተፈጠረ አሠራር አልተዘረጋም ሲልም ተከራክሯል፡፡

ሌላው ቦርዱ የሚያቀርበው መከራሪያ ደግሞ በዚህ ሕጉን ተከትሎ በተካሄደው ፓርቲዎችን በዕጣ የመለየት ሥራ መሠረት፣ ‹‹ሰማያዊ ወደ ዕጣ ከገባባቸው 18 የምርጫ ክልሎች በሦስቱ ዕድል ሳይቀናቸው ሲቀር በ15ቱ ዕጩዎች አልፈውለታል፤›› የሚል ነው፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ ሪፖርተር ለሰማያዊ ፓርቲ ፕሬዚዳንት አዋጁ በ1999 ከመውጣቱ አንፃር ፓርቲው ከዚህ ቀደም በዚህ አዋጅ ላይ ያሰማው የተቃውሞ ድምፅ ነበር ወይ በማለት ጥያቄ አቅርቦላቸው ነበር፡፡ ፕሬዚዳንቱም፣ ‹‹እነዚህን ሕጐች በመቃወም በተደጋጋሚ ሠልፍ ወጥተናል፡፡ አፋኝና ፀረ ሕገ መንግሥት የሆኑ አዋጆችን ለምሳሌ የፀረ ሽብር፣ የበጐ አድራጐት ድርጅቶችና ማኅበራት፣ የመገናኛ ብዙኃን፣ የመረጃ ነፃነትና የምርጫ አዋጆች ላይ ተቃውሞአችንን አሰምተናል፤›› ብለዋል፡፡ በተጨማሪም፣ ‹‹ይህን አንቀጽ በተናጠል ባይሆንም አዋጆቹን በአጠቃላይ የሕገ መንግሥቱን መሠረታዊ እሳቤዎች እናድናቸው በሚል ብዙ ጊዜ ስንጮህ ነበር፤›› በማለት ምላሽ ሰጥተዋል፡፡

ቀጣይ የፓርቲውን እንቅስቃሴ በተመለከተ ‹‹የእኔ ከዚያ ቦታ መውጣት በፓርቲው አጠቃላይ ሥራ ላይ የሕግን ኢፍትሐዊነት ከማሳየት ባለፈና በአጠቃላይ የምርጫው ሒደት ብዙ ችግር ያለበት መሆኑን ከማሳየት በዘለለ፣ በእኔ ሥራም ሆነ በሰማያዊ አቋም ላይ በተለየ ሁኔታ የሚያሳድረው ነገር የለም፤›› ብለዋል፡፡

ከዚህ ጋር በተያያዘ ወ/ሮ ሰሎሜ በጉዳዩ ላይ ለሪፖርተር ማብራያ የሰጡ ሲሆን፣ ‹‹በሕጉ መሠረት ነው የተወሰነው፡፡ በእኔ ላይ ለብቻዬ የደረሰ ነገር አይደለም፤›› ብለዋል፡፡

‹‹ነገር ግን ውሳኔው በአገራቸው ፖለቲካ ውስጥ መሳተፍና የዜግነት ግዴታቸውን መወጣት የሚፈልጉ ግዴታቸውን በመወጣት በአገራቸው ፖለቲካ መሳተፍ የሚፈልጉ ሰዎች ዜጐችን እንዴት ነው የሚያየው በማለት ከመጠየቅ ባለፈ፣ የዜጐችን ተሳትፎ ይገታል ብዬ አስባለሁ፤›› በማለት ገልጸዋል፡፡

ወ/ሮ ሰሎሜ ለፖለቲካ ፓርቲዎች የሚሰጠውን ያህል እንኳን ለግል ዕጩዎች መብት ትኩረት አለመስጠቱን ተችተዋል፡፡ ‹‹ዕጣ እንኳን አናወጣም፡፡ በቀጥታ ነው ከውድድር ውጪ የምንሆነው፡፡ ነገር ግን የግል ዕጩ የሚያልፍበት ሒደት ግን ከባድ ነው፡፡ ፊርማ ማሰባሰብ አለ፣ ምንም ዓይነት የመንግሥት ድጋፍ አይሰጥም፣ የአየር ሰዓት አይሰጥህም፡፡ ስለዚህ አንድ ሰው ይህን ያህል ጥረት ካደረገ ሌላው ቢቀር ዕጣ የማውጣት ዕድል እንኳን ቢሰጥ በጣም ደስ ይለኝ ነበር፤›› በማለት ስሜታቸውን ገልጸዋል፡፡

ለብዙ ሰዎች ተስፋ አስቆራጭ ሒደት እንደሆነ ወ/ሮ ሰሎሜ የገለጹ ሲሆን፣ በአገሩ ፖለቲካ መሳተፍ የሚፈልግን ነገር ግን አሁን ባለው የፖለቲካ ፓርቲዎች ጨዋታ ደስ የማይለውን አካል ለማቀፍ ሊታሰብበት እንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡

%d bloggers like this: